HEMSEHRIMIZ ATATÜRK
Kizil Oguz Yahut Kocacik Yörügü Olarak Ali Riza Efendi'nin Ailesi: Atatürk'ün soyu ile ilgili emimizdeki en saglam bilgiler öncelikle kendisinin, annesinin, kardesi Makbule Hanim'in anlattiklaridir. Ikinci olarak kendisini ve ailesini taniyan Haci Mehmet SOMER gibi kimi çocukluk arkadaslarinin verdigi bilgilerdir. Mustafa Kemal dahil aile fertlerinde kuvvetli bir "Yörük, Türkmen olma" bilinci vardir. Makbule Hanim, E.B. SAPOLYO'nun sordugu "babaniz nerelidir?" sorusuna su cevabi vermistir: "Babam Ali Riza Efendi yerli olarak Selaniklidir. Kendileri Yörük sülalesindendir. Annem her zaman Yörük olmakla iftihar ederdi. Bir gün Atatürk'e 'Yörük nedir? Diye sordum. Agabeyim de bana "Yürüyen Türkler" dedi" Yine SAPOLYO'nun Rusen Esref ÜNAYDIN'dan naklettigine göre, "Atatürk çok kere benim atalarim Anadolu'dan Rumeliye gelmis Yörük Türkmenlerindendir derlerdi."
Atatürk'ün baba soyu ile ilgili önemli bilgileri verenlerden birisi de M. Kemal'in Selanik'te mahalle ve okul arkadasi, eski Millet Vekillerinden Haci Mehmet SOMER Bey'dir. SOMER'e göre "Atatürk'ün atalari hakkinda benim bildigim sunlar: Atatürk'ün atalari Anadolu'dan gelerek Manastir Vilayeti'nin Debre-i Bala Sancagi'na bagli Kocacik nahiyesine yerlesmislerdir. Bunlari ben Selanik'in ihtiyarlarindan duymustum. Kocaciklilarin hepsi öz Türkçe konusurlar. Iri yapili adamlardir. Bunlarin hepsi yörüktür. Hayvancilikla geçinirler, sürüleri vardir. Bir kismi da kerestecilik ederler. Bunlarin kiyafetleri Anadolu Türklerine benzer. Yasayislari, hatta lehçeleri de aynidir."
Yukarida da deginildigi gibi, Atatürk'ün baba soyu, Konya/Karaman veya Aydin/Söke'den gelerek Manastir Vilayeti'nin Debre-i Bala Sancagi'na bagli Kocacik'a yerlesti. Aile sonradan Selanik'e göç etti. Dedesi Ahmet ve dedesinin kardesi Hafiz Mehmet'in tasidigi "kizil" lakabi ve yerlestikleri nahiyenin adi olan 'Kocacik'in da gösterdigi üzere Mustafa Kemal'in baba tarafindan soyu Anadolu'nunda Türklesmesinde önemli roller oynayan "Kizil-Oguz" yahut "Kocacik Yörükleri, Türkmenleri"nden gelmektedir.
Konyar Olarak Zübeyede Hanim'in Ailesi: Mustafa Kemal'in anne soyundan dedesi Sofu-zade Feyzullah Efendi'dir. Selanik'e bir saat mesafede bulunan Langaza'da çiftlik sahibi idi. Atatürk'ün ve Makbule Hanim'in çocukluk anilarinda bahsettigi çiftlik burasidir. Annesi Zübeyde Hanim, Feyzullah Efendi'nin üçüncü esi Ayse Hanim'dan tek kizi idi. Atatürk'ün bes kardesi için en uzun ömürlüsü olan Makbule Hanim (1885-1956) anne soylari hakkinda "Annemden sik sik sunlari dinlemisimdir" diyerek su bilgileri vermektedir: "Bizim esas soyumuz Yörüktür. Buralara Konya-Karaman çevrelerinden gelmisiz. Büyükbabam Feyzullah Efendi'nin büyük amcasi Konya'ya gitmis, Mevlevi dergahina girmis orada kalmis. Yörüklügü tutmus olacak. "
Mustafa Kemal Atatürk'ün annesi Zübeyde Hanim'in babasi hakkinda, Atatürk'ün babasi Ali Riza Efendi'yi ve babasi Kizil Hafiz Ahmet Bey'i taniyan ve doksan yasinda vefat eden Aydin Milletvekili Tahsin San. Su bilgileri vermistir: "Atatürk'ün validesi Zübeyde Hanim, Sofu-zade ailesinden Feyzullah Aga'nin kizidir. Bunlar Selanik'te dogmuslardir. Bu aile 130 sene evvel Sarigöl'den Selanik'e gelmislerdir. Vodina Kazasi'nin batisinda Sarigöl Nahiyesi'nde onalti köyden ibaret olan bu nahiye ailesi, Makedonya ve Tesalya'nin fethinden sonra Konya civari ahalisinden Osmanli Hükümeti'nin sevk ve iskan ettirdigi Türkmenlerdendir. Son zamanlara kadar bes asir müddet içinde hayat tarzlarini, kilik-kiyafetlerini degistirmemislerdi."
Eldeki mevcut bilgilere göre aile, 1466'larda Karaman'dan gelerek Vodina Sancagi'na bagli Sarigöl'e yerlesmis; sonra Selanik yakinlarindaki Lankaza (Langaza)'ya göçmüs. Zübeyde Hanim 1857'de burada dünyaya gelmistir. Atatürk'ün annesi Zübeyde Hanim'in babasi Sofu-zade Feyzullah Efendi üç defa evlenmistir. Isimlerini bilemedigimiz diger iki esi bir tarafa birakilacak olursa, Zübeyde Hanimla birlikte Hasan Aga ve Hüseyin Aga, Feyzullah Efendi'nin üçüncü esi Ayse (Aise) Hanim'dan dünyaya gelmislerdir.
* Hemsehrimiz Atatürk (Atatürk'ün Soyu, Ailesi ve Ögrenim Hayati) Yrd. Doç. Dr. Ali GÜLER, Karaman 2000. Adli eserden alinmistir.
